Ekonomi Yönetiminde Vatanseverlik Örneği: Hasan Fehmi Ataç

Hasan Saka • 19 Mayıs 1921 – 22 Nisan 1922 tarihleri arasında Millî Mücadele döneminde maliye yönetimini yürüttü.

Savaş şartları, kaybedilen topraklar ve azalan vergi gelirleri nedeniyle bütçeyi denkleştirmede büyük sıkıntılar yaşadı.

Artan masraflar ve mecliste yapılan mali tartışmalar/eleştiriler üzerine 22 Nisan 1922 tarihinde görevinden istifa etti. Yerine 2 gün sonra Hasan Fehmi Ataç getirildi.

Hasan Fehmi Ataç daha bakan olmadan önce Atatürk’ün “Harp çıkacak, askerimiz aç kalır.” endişesini yaşadığı dönemde “Paşam, ben Türk askerine altı ay kendim bakabilirim!” dedi ve sözünün arkasında durarak kendi bütçesinden ve mal varlığından dönemin şartlarında çok büyük bir servet demek olan iki teneke dolusu altını tereddüt etmeden Türk ordusuna ve hazineye bağışladı.

Bu yüksek vatanseverlik, fedakarlık ve özgüven Atatürk tarafından büyük bir takdirle karşılanır. Bu karakteri ve dürüstlüğü gören Atatürk, “bana maliyeden anlamayan (yani paranın yokluğuna mazeret üretmeyecek, ne yapıp edip kaynak bulacak) dürüst birini bulun” arayışının cevabı olarak Hasan Fehmi Ataç’ı Maliye Bakanlığı görevine tayin eder. Hasan Fehmi Ataç “paşam ben maliyeden anlamam” dediyse de Atatürk’ün ısrarıyla maliye bakanı oldu.

Hasan Fehmi Bey, Büyük Taarruz öncesinde halktan ordu için toplanan Tekalif-i Milliye (Millî Yükümlülükler) kaynaklarının tek bir kuruşunun dahi ziyan olmamasını sağladı. Teslim alınan her malzemenin yerine makbuz bıraktırdı ve zafer kazanıldıktan sonra bu bedellerin vatandaşlara geri ödenmesini organize etti.

Orduya acil kaynak gerektiğinde, sınırlı devlet bütçesine rağmen Osmanlı Bankası Ankara müdüründen kararlılıkla 1.5 milyon lira temin ederek ordunun ihtiyaçlarını karşıladı.

Geniş yetkilere sahip olmasına karşın kamunun kaynaklarını muazzam bir şeffaflıkla yöneterek Türkiye Cumhuriyeti’nin ekonomik temellerine katkı sağladı.

Saygı, rahmet ve minnetle anıyorum.

MEHMET ALPERDEM